Verkleind lettersysteem helpt jonge beelddenkers

Vertedert kijk ik naar Simone. Ze doet duidelijk haar best om een woordjes te schrijven en de juf van groep 3 zo goed mogelijk te volgen. Af en toe zie ik zelfs het puntje van haar tong naar buiten steken van inspanning. Vorig jaar zat Simone bij mij in de klas en ik weet dat het wel goed gaat komen met haar. Ik klop op de deur en neem de groep 2 leerlingen uit haar klas mee naar mijn lokaal. Ik mag met de oudste kleuters aan de slag met het verkleind lettersysteem om ze de gelegenheid te geven op hun eigen manier en tijd het lezen te ontdekken.

Het verkleind lettersysteem

Het verkleind lettersysteem, bedacht en ontwikkeld door Bureau Ojemann, is een preventieve leestechniek die kan worden ingezet bij ‘risicoleerlingen’ uit groep twee. Risicoleerlingen zijn kleuters die, met name door de manier waarop zij informatie verwerken en verwerven, uit de boot dreigen te vallen binnen ons onderwijssysteem. Het is belangrijk om deze kleuters vroegtijdig te signaleren, zodat een begin kan worden gemaakt met het voorbereidend lezen door middel van het verkleind lettersysteem.

Het doel van het verkleind lettersysteem is om elke kleuter de gelegenheid te geven op zijn eigen manier en tijd het lezen te laten ontdekken als communicatiemiddel.

Halverwege groep twee kunnen kleuters zich met dit systeem alvast voorbereiden op het aanvankelijk en technisch leesonderwijs in groep drie. Door de kleuters kennis te laten maken met de verschillende fasen in het leesproces krijgen zij in groep drie uiteindelijk een voorsprong van enkele maanden. Dit kan nét dat steuntje in de rug zijn voor de trage starters.

Er wordt met zes geselecteerde letters plus twee letters uit de eigen naam gewerkt. De aanbevolen letters zijn: o – m – k – a – b – s – f – i en daarbij twee letters uit de eigen naam van het kind om de herkenbaarheid te vergroten.

Deze letters kan je multifunctioneel intrainen (methode Fernald). Dit betekent dat er gebruik wordt gemaakt van alle functies of leeringangen van het kind: visueel, auditief, tactiel, motorisch en ritmisch. Op deze manier doorlopen de kinderen de verschillende fasen van het leesproces:

  1. Oriënteringsfase Door het lezen te laten ontdekken als communicatiemiddel, wordt de behoefte opgewekt om te leren lezen. Te denken valt hierbij aan rijmen, voorlezen, spontaan woordjes leggen, letters natekenen, letters overtrekken, letters uitprikken, letters stempelen.

Kinderen kunnen zelf nog niet lezen, maar ervaren dat de woorden die zij maken  wel gelezen kunnen worden.

  1. Overgangsfase Door de leesvoorwaarden spelenderwijs te oefenen, wordt de wil ontwikkeld om te leren lezen. Het kind verkent het materiaal door te categoriseren, te rubriceren, te groeperen en te vergelijken. Het kind ontwikkelt de wil om te leren lezen.
  1. Systematische fase De fase waarin wordt overgegaan op de leesmethode. De kinderen zijn beland op een dusdanig niveau dat zij in staat zijn om te leren lezen.
  1. Oefenfase Deze fase is bedoeld om de leervaardigheid te oefenen, De kinderen willen kunnen communiceren en dat zorgt ervoor dat zij blijven lezen. De aangeboden stof moet de kinderen stimuleren.

(bron: www.x-sie.nl)

Verkleind lettersysteem in de praktijk

(Centrale letter en spelenderwijs ontdekken)

Tijdens mijn manier van werken met het verkleind lettersysteem onderscheid ik twee soorten lessen; het circuitvorm en les met verwerkingsbladen. Drie weken langs staat één letter centraal. De afgelopen periode was dit in mijn groep de letter k. Voor de oriëntatie op letters maak ik graag gebruik van methodes en bordtekeningen die gebruikt worden in de vrijeschool.

verkleind lettersysteem - bordverkleind lettersysteem - bordtekening Kverkleind lettersysteem - klankgebaar K

We oriënteren ons op de letter, leren het klankgebaar, voelen met ons lijf hoe we deze letter – alleen of samen –  kunnen maken en luisteren in welke woorden de k-klank voorkomt. Tegelijkertijd ontdekken we spelenderwijs van alles over woorden. Bijvoorbeeld dat een woord uit losse delen bestaat.

Circuitvorm

Bij mij werken de kinderen in het begin van de week in een circuitvorm. Tijdens dit circuit staat werken aan de leesvoorwaarde centraal. We zijn bezig in het gebied van de overgangsfase. Onderdelen uit dit circuit komen meerdere weken aan bod. Denk hierbij aan tekenen in vogelzand, spelletjes die de motoriek verhogen, spelenderwijs de leesrichting inslijpen, kleine voorwerpen tussen de macaroni uit vissen en de Toren van Pisa. Per keer wordt er een onderdeel vernieuwd, waardoor de kinderen met steeds meer leesvoorwaarde of spelenderwijs met de nieuwe letter van de week in aanraking komen.  Ik laat me graag inspireren door boeken zoals 26 letters en dan , Letter van de week  en door Pinterest. En natuurlijk ga ik los met mijn eigen creativiteit.

Het is voor mij als leerkracht erg belangrijk om in dit circuit de kinderen te observeren, omdat voor sommige kinderen de systematische fase in zicht komt. En zij zullen uiteindelijk, net als Simone, spelenderwijs gaan belanden in de oefenfase, waarin de kinderen willen kunnen communiceren en dit er voor zorgt dat ze blijven lezen en schrijven.

circuit verkleind lettersysteem - leesvoorwaarde - zandcircuit verkleind lettersysteem - puzzelend leren via taskcardscircuit verkleind lettersysteem - leesvoorwaardewoorden bestaan uit losse letters

Verwerkingsbladen

Aan het einde van de week werken de kinderen in de klas met verwerkingsbladen. Ze werken met een spoorletter, een versje, knippen de letter k uit allerlei tijdschriften, maar leren ook dat letters allemaal met de neus dezelfde kant op staan en dat ze uit losse onderdelen zijn opgebouwd. Ik let er op dat de verwerkingsbladen aansluiten bij de fase waarin we werken. Soms maak ik deze bladen zelf, maar ik maak voor de verwerkingsbladen ook graag gebruik van de methode Wat zie je? De versjes die ik gebruik komen uit het boek Kijk mijn letter en de spoorletters horen bij onze schrijfmethode.

In deze les breng ik variatie aan in mijn aanbod van werkbladen. Kinderen die neigen naar de systematische fase kan ik hier een extra uitdaging bieden.

Ervaring(en) met het kleine lettersysteem?

Het verkleind lettersysteem is een erg prettige manier van werken, ik kan het iedere ouder of leerkracht die met beelddenkers werkt aanraden. Het vervult me van trots als ik langs het lokaal van Simone loop en zie dat ze de stof bij kan benen. Iets waar we aan het begin van groep 2 toch zo onze twijfels over hadden.

Jouw aanvullingen zijn altijd welkom, dus laat gerust een berichtje achter en inspireer mij en andere collega’s met jouw ervaringen ten aan zien van letters.

Met warme groet,

Tineke

Share Button

, , , , , , , , ,

Comments are closed.

X